Հայերի կողմից ադրբեջանական երգերի յուրացումը

Հայ երաժիշտների առաջին հարձակումները կատարվեցին Ադրբեջանի բանահյուսությանը եւ դասական երգահանների ստեղծագործությունների վրա: Հայերն սկսեցին «Վաղզալը», «Յալլը», «Ուզունդերե»,  «Միրզեյի», «Գազախը», «Թարաքյամա» պարեղանակները, «Սարը գյալին», «Խանբաջը», «Դելի ջեյրան» ադրբեջանական ժողովրդական երգերը, որպես հայկական անվանելով քարոզում էին որպես իրենց սեփականը, «Ասլի եւ Քյարամ», «Մելիք Մամմադ» եւ այլ դաստաններն ու հեքիաթները, համաշխարհային համբավի արժանացած Ուզեյիր հաջիբեկովի «Արշին մալ ալան», «Չլինի այն, լինի այս» օպերետտաները, «Քյորօղլու» օպերայի որոշ մասերը ներկայացնել որպես իրենց սեփականը: կարծես այդ բոլորը քիչ էր, Ադրբեջանի աշխարհահռչակ երգահան Կարա Կարաեւին ներկայացնում են որպես հայ երգահան, (ինտերնետային կայքէջում նշված է որպես հայ երգահան): Հայ արվեստագետները չեն քաշվում նույնիսկ ժամանակակից ադրբեջանցի երգահանների ստեղծագործությունները գողանալուց: Հայաստանի երգի թատրոնի մենակատար Վարդուհի Վարդանյանը  Ադրբեջանական պարեղանակների հիման վրա ստեղծված «Վոկալիզ»  անունով երաժշտական ստեղծագործությունը 2004 թվականին Հայաստանի հեռուստատեսությամբ ներկայացրել է որպես հայկական ժողովրդական երաժշտություն: Դրանով էլ խախտելով «Ադրբեջանական բանահյուսական նմուշների իրավունքի պաշտպանության վերաբերյալ» Ադրբեջանի Հանրապետության օրենքի պահանջները, «ծագումը սխալ մատնանշելով խախտել է Ադրբեջանի նշանավոր երգչուհի Բրիլիանտ Դադաշովի հեղինակային եւ կատարողական իրավունքները: Առավել եւս «Վոկալիզ» ադրբեջանական պոպուրին ձայնագրվել է ձայնասկավառակում եւ թողարկվել է վաճառքի: Այդ մասին տեղեկությունները www.nareq.com ինտերնետային կայքէջում էլ է զետեղվել: Այսպիսով խախտվել է գրական եւ գեղարվեստական ստեղծագործությունների պահպանության մասին Բեռն կոնվենսիայի անհայտ հեղինակի, այդ թվում բանահյուսության ստեղծագործությունների պահպանությունը նկատի առնող 15 (4) հոդվածի, ինչպես նաեւ 12 հոդվածի եւ անհահատակ ոչ գույքային իրավունքների պահպանությունը նկատի ունեցող 6 բիս հոդվածը խախտվել է:

         Երգահան Այգյուն Սամեդզադեի հորինած եւ Ադրբեջանում լայն տարածված «Մեքթեբ իլլերի», «Դպրոցական տարիներ» երգը 2002 թվականին Հայաստանում անցկացվող երաժշտական փառատոնին կատարվել է Մանան  անունով երգչի կողմից: Երգը կատարվել է հայերեն, առանց մատնանշելու երգի խոսքերի եւ երաժշտության հեղինակների անունները:

         Ադրբեջանի սահմաններից շատ հեռուներում ճանաչված Ֆիքրեթ Մաշադի Ջամիլ օղլու Ամիրովի Ադրբեջանցի հանճարեղ բանաստեղծ Հուսեյն Ջավիդի խոսքերին գրած «Կույր արաբի երգը» եւս ներկայացված է ոէպես հայկական ստեղծագործություն, հայ արվեստագետներ՝ Արթուր Սաֆարյանի, Ռաջ Քեշիշյանի, Արամ Սարգսյանի եւ Գեւորգ Դաբաղյանի նկարահանած «Մայրիկ» կլիպում սկզբից մինչեւ վերջ օգտվել են այս երգից: Որը սկսվել է ցուցադրվել ընթացիկ տարվա սկզբից:  «Կույր արաբի երգը» ստեղծագործությունը դեռեւս 1963 թվականին Ադրբեջանի Հեղինակային Իրավունքները գործակալությունում գրանցվել է:

         15 սեպտեմբերի 2007 թվականին Ռուսաստանի դաշնության ՕՐՏ-1 ալիքով հեռարձակվող «Սառցե դարաշրջան» հաղորդման ժամանակ Ադրբեջանի համաշխարհային համբավի արժանացած Թոֆիկ Կուլիեւի «Սենեդե գալմազ» (քեզ էլ չի մնա) երգը հայերը ներկայացրել են որպես հայկական երաժշտական ստեղծագործություն: Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ «Արմյանսկի տանեց»  անունով ներկայացված հայ երգահան Արա Գեւորգյանի 1999 թվականին Միացյալ Նահանգների «Էվե ռեկորդս» ընկերությունում ձայնագրված «Անի» եւ Ջիվան Գասպարյանի «Մագիչեսկի դուդուկ» անունով ձայնասկավառակներից է վերցված:

         Ռուսաստանում հայտնաբերված «Մագիչեսկի դուդուկ» անունով մի այլ ձայնասկավառակում հավաքված են հայ կատարող Ջիվան գասպարյանի կատարմամբ կոմպոզիցիաներ: Գասպարյանի ձայնասկավառակի 15 երաժշտությունից 8-ը ադրբեջանցի երգահանների՝ Թոֆիկ Կուլիեւի, Ջահանգիր Ջահանգիրովի, Ռաուֆ հաջիեւի, Էմին Սաբիթօղլուի, Ալեքպեր Թաղըեւի եւ Էլդար Մանսուրովի երաժշտություններն են: «Սանադա գալմազ» երգի հեղինակը նշված է Մկրտիչ Մալխասյանը:          «Սենեդե գալմազ» երգը անցյալ դարի 50-ական թվականների սկզբներին ստեղծվել եւ 1955 թվականին Բաքվի ստուդիայում արտադրված «Բախտիյար» ֆիլմում է հնչեցվել համաշխարհային ճանաչման արժանացած Ռաշիդ Բեյբուդովի կատարմամբ: Ֆիլմի տեսագրությունը պահվում է Մոսկվայում, ֆիլմերի պետական հիմնադրամում:   Ադրբեջանական պետական ֆիլմերի հիմնադրամում այս ֆիլմերի պահվելու կոդի համարը 53ծ-16 է: Այս երգը նոյեմբերի 19-ին 1963 թվականին Ադրբեջանի Հեղինակային իրավունքների գործակալությունում է գրանցվել: — See more at: http://iravan.com/arm

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*