“Ermənilik” anlayışı . Prof. Dr. Qafar Çaxmaqlı

 

 

Hər bir cəmiyyətin öz milli kimliyinə söykənən bir ideologiyasını meydana gətirməsi üçün zamana ehtiyacı olur, onun bir düşüncə səstemi kimi  formalaşdırilması üçün müəyyən mərhələlərdən keçməsi labüddür. Ümumiyyətlə ideologiyanı siyasi və sosial bir təlim, nəzəriyyə, öyrəti kimi meydana gətirən və siyasi və ictimai hərəkat olaraq istiqamətləndirən düşüncə, inanc və görüşlər sağlam olmalıdır, əks təqdirdə o bir cəmiyyətə, bir dövrə ya da ictimai bir sinifə xas inanclar sistemi olaraq meydana çıxarkən özü ilə ciddi problemlər yarada bilər. Millətlərin öz yaranma şərtləri və bir- biriləri ilə əlaqələrindən doğan həyat tərzləriylə əlaqədar edilən siyasi və ictimai dizaynların hamısını onun müəyyən zaman içində inkişaf etdirdiyi ideologiyalarda axtarmaq çox da doğru olmaz. İdeologiyanı konkret şəxslər formalaşdırır.  Erməni millətində bu şəxslər daha çox kriminal dünyanın adamları olduqlarından onların təliminin də digər millətlərə nəzərən əksikləri mövcuddur.  Bu mənada Ermənilik (Armenizm) mükəmməl ideologiya sayila bilməz.

Ümumən ideologiya anlayışı, 19-cu əsrdən etibarən özünün elmilik statusunu itirərək, şüurlu düşüncə önündə bir əngəl olmuşdur, özündən olmayanların , yəni başqalarının, xüsusilə də siyasi rəqiblərin düşüncələrinin tətbiqi, alqılanması və qəbulu  bir növ maneə olaraq yorumlanmaya başlanmışdır. Burada ideologiya, özünü təsiri altına aldığı insanların düşüncələrində davamlı və sistematik bir tərzdə səhv şərhlərə gətirib çıxaran təhrifedici faktor olaraq göstərir.

Bu faktor hər millətdə özünü göstərməz. Amma Erməni millətinin içində nəyin bahasına olur-olsun  bir ideologiyaya sahib olmaq üçün keçdiyi mərhələlərdə söykəndiyi irqçi anlayış, özünü başqalarından fərqli görmək düşüncəsi olmuşdur. Erməni  milli quruluş və cəmiyyətlərinin ayrı-ayrı zamanlarda keçdiyi yola nəzər salarkən bu qənaət hasil olur ki, ermənilərin heç vaxt dövlətlərinin olmamamsı onları bu bağlamda birləşməyə,  hər zaman bir ideya ətrafında manevrlər etməyə sövq etmişdir. Bu düşüncəyə görə isə  “sən başqalarından fərqlisən, sənin içində  artıq başqa bir cəmiyyətə yer yoxdur” düşüncəsi hasil olmuşdur. Bu gün Ermənistan Respublikası deyilən ölkədə buranın qədim və yerli sakinlərinin- Türklərin  yaşamamasını bu millətin ideologiyasının mənfi nəticələri olaraq görmək mümkündür. Bu erməni düşüncə sisteminin “uğurudur”.  Bu normal sayilir. Buna daha öncəki yüzillərdə təməli qoyulmuş, sonra isə- 19-cu əsrdə yaranmış və sonralar bir irqçilik teorisinə çevrilmiş milli ideologiyanın (erməni irqçiliyi) nəticəsi kimi  baxılmalıdır.

Aydındır ki, bu ideologiya keçmiş zamanlarda da tolerantlığa əsaslanan bir ideologiya olmamışdır, anti-türk baxış bucağında formalaşan düşmənçilik ideologiyası olmuşdur və  bu gün də var. Bu ölkədə irqçi düşüncə, varlığını həm siyasi sahədə, həm ictimai sahədə özünü büruzə verir. Hələ də bəzi hallarda açıq, bəzənsə gizlidən gizliyə  onu davam etdirməkdə, bəzən də bu gizlilik həddindən artıq sağçı liderlərin və qrupların fəaliyyətləri ilə gün işığına çıxarıla bilməkdədir. Ideologiyasını irqçilik üzərində quran Ermenilik (Armenizm), XIX əsrdən başlayaraq insan üçün ən təhlükəli hərəkəti-terroru özünə imtina edilməz bir silah olaraq seçmişdir. Bu seçkinin səbəbini anlaya bilməmiz üçün ilk olaraq irqçi ideologiyanın insanları necə şiddətə və təzyiqə sürüdüyünü görməmiz lazımdır. Biz bunu açıb ortaya qoymasaq bunu bir kimsə etməyəcək. Ermənilərin özləri isə heç etməyəcək. Maraqlıdır ki, indəyəcən Ermənistanda bu mövzu ilə bağlı heç bir əsər kitab yazılmamışdır.  Təbii ki, başqa ölkələrdə də həmşinin . Yer alan bəzi tədqiqatlardan irəlidə bəhs edəcəyik. Bizim bu çalışmamız bir ilk olacaqdır.  Müxtəlif “izm”lərdən ibarət ermenilik ideologiyası “Erməni xəstəliyi” deyilən bir anlayışla da çulğaşmış vəziyyətdədir. Bir növ xəstəlik olan irqçilikdən xilas ola bilmək üçün isə bu ölkədə heç bir fəaliyyət, səy göstərilmir. İlk olaraq bu xəstəliyə gətirib çıxaran səbəblərin çox yaxşı bir şəkildə təsbit edilməsi və insanlığa, ətraf millətlərə gətirdiyi ağrıların və verdiyi zərərlərin doğru olaraq müəyyənləşdirilib ortaya çıxarılması şərtdir. Buna Ermənistanda, Erməni Diasporunun təsirli olduğu yerlərdə heç zaman cəhd edilməmişdir. Faşizm irqçiliyi və onun şiddət dolu fəlsəfəsi hələ də bu ölkədə özünü göstərərək, insanlıq üçün bir təhlükə olmağa davam etməkdədir. Faşist fəlsəfəsinin rəhbərlik şəklinin  mənimsənilməsi ilə,  tətbiq etdiyi siyasətlərlə bu erməni dövləti nasist-faşist ideologiyanı yaşadan bir ölkə durumuna gəlmişdir.

Tarixə nəzər salsaq yenə də görərik ki, Erməni Kilsəsinin, sonra isə erməni dövlətinin də istiqamətləndirdiyi Erməni ideologiyasının püxtələşməsinə Erməni milliyyətçi axınlarının hər birinin təsiri olmuşdur. Fərqli zamanlarda və fərqli şəraitdə ortaya çıxmalarından asılı olmayaraq bu ideologiya bir mərkəzə tabe olmuşdur. Mərkəz isə din-Erməni Kilsəsi olmuşdur. Ermənilər arasında Qərbliləşmə və İslahat hərəkatlarının başlanğıcı 18-ci əsrin ilk illərinə söykənir. 1701-ci ildə Sivaslı Mhitar Vartabed liderliyində başlayan islahat hərəkatı də bu millətçiliyin irqçiliyə dönüşünün qarşısını ala bilməmişdir. Katolik ermənilərin İstanbul Erməni Patriarxının ilə bir sıra problemlərinin olmasına baxmayaraq öz aralarında da tam bir birlik yox idi. Bütün təzyiqlərə baxmayaraq Erməni Patriarxı ilə əlaqələrinin tamamilə kəsilməsini istəyənlər də vardı. Bunun tam əksini ifadə edən qruplar isə Mihitaristler, Antonyan təriqəti mənsubları və İstanbuldakı keşiş sinifindən olan Ermənilər idi. Buna görə yuxarıda bəhs etdyimiz Katolik Erməni qrupları aralarındakı dini anlayış fərqliliklərinə baxmayaraq təbliğatda ortaq hərəkət etdilər. Təbliğat isə Osmanlı dövlətinə qarşı üsyanlar təşkil etməkdən ibarət idi. Bunların başında gələni isə Mxitar və Mxitaristlərdi. Mxitarist hərəkatın qurucusu olan Mxitar, ermənilərin ehtiyacı olan dini və milli oyanışı üzərində düşünən və bunun üçün zehinində bir çox fikirlər hazırlayan şəxs idi. O, zehinindəki düşüncələri daha yaxşı tətbiq etmək üçün 1700-ci ildə İstanbul’a gəldi. Təhsil fəaliyyətlərini gəliştirmək və erməni millətini fikri-dini sahədə oyandırmaq üçün ətrafındakı on şagirdlə birlikdə Mxitaryan Birliyi Manastırını İstanbulda qurdu. Xristianlıqda Qərb keşişliyinin atası sayılan Əziz Venediktin (480-547) təlimləri , monastır və keşişlik qaydaları Mihitarın qurduğu təriqətdə ən etibarlı istinad nöqtələri idi. Mxitarın qurduğu bu təriqət, erməni Venedikt təriqəti olaraq qəbul edilirdi. Mihitarın təriqəti təqibçiləri tərəfindən daha sonraVenesiya, Vyana və Paris Mxitaristləri olmaq üzrə üç qrupa ayrıldı.

Zaman zaman sərt mübarizələrə səhnə olan Mxitaristlərin islahat hərəkatı, 1860-dən Padşah Abdülməcid tərəfindən Erməni Milləti nizamnaməsi ilə yeni şəkil almışdır. Bu nizamnamə ilə qurulan Erməni Millət Məclisi Osmanlı Dövlətindəki ilk təmsili parlament orqan səlahiyyətində olub, 1876 Qanun-u Esasisi ilə qurulan Osmanlı Mebusan Məclisinə də nümunə təşkil etmişdir. Beləcə Erməni millətçiliyinin əsası qoyulmuşdur. Daha sonralar bu milliyyətçilik ayrı-ayrı erməni akınçılar (cərəyan) tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Bir nəzəriyyə olaraq bu milliyyətçilik erməni xalqının mübarizələrində ana xətt olaraq götürülmüşdür. Osmanlıda və onun xaricində nəşr olunan qəzetlərində fərqli cərəyanlar və onların fərqli baxışları görülsə də burada da Kilsənin mərkəzi rolu və təlimatı hiss edilmiştir.

Daha sonra Erməni millətçiliyinin teorisyeni olaraq qəbul edilən Artsruninin yanaşması da irqçiliyə və erməni şovinist qrupları arasında əməkdaşlığa söykənir. Artsruni, kitablarında Türkləri, Kürdləri və müsəlmanları alçaldır. Tiflisdə çıxardığı “Mşak” adlı qəzetində Osmanlı rəhbərliyindəki erməniləri üsyana təşviq edir. Artsruni, ermənilər və digər xalqların Müsəlman rəhbərliyindən asılılığının aradan qaldırılmasının lazım olduğunu, bunu da avropalıların köməyi ilə etmələrinin lazım olduğunu irəli sürür. Digər erməni ideoloqlar da eyni şey istəyirlər. Digər Ermənilik ideologiyasının daşıyıcıları – Andranik də, Dro da, Njde də, Stepan Şaumyan da erməni xalqına müstəqillik istəyirdilər. Amma necə? Kimlərin faciəsi hesabına? Bax fərq buradadır. Adolf Hitler II Dünya müharibəsi zamanı işğal etdiyi ərazilərdə vətəndaş əhaliyə toxunmurdu. Amma ermənilər zəbt etdikləri yerdə burada yaşayan ahalini öldürməklə, onları oradan qovmaqla kifayətlənmirdilər, həm də buradan o əhalinin izlərini, bütün mədəniyyət abidələrini tamamilə silməyə çalışırdılar. Bu gün Ermənistanda Türk izi demək olar ki, qalmamışdır. Qarabağda da bir kültür soyqırımı yaşanır. Ermənilər tarixi Azərbaycan torpaqlarında “Türksüz Ermənistan” siyasətini tətbiq edərək Azərbaycan Türklerininin ayağını öz tarixi vətənlərindən kəsmişlər. Buranı hər zaman Vətən bilən, onun üçün darıxan Azərbaycan türkü indi öz məmləkətinə gedə bilməz, doğmalarının qəbirlərini ziyarət edə bilməz. Burada heç zaman yaşaya bilməz. Niyə? Çünki o türkdür. Çünki o müsəlmandır. Erməni irqçiliyi bax budur. 20- əsrdə, tarixin ayrı-ayrı dövrlərində ermənilərin Şərqi Anadolu və Qafqazda etdikləri qırğınlar da bu ideologiyanın nəticəsi idi. Belə bir ideologiyaya sahib olan millətə dövlət vermək, onu silah- sürsat sahibi etmək çox pis nəticələr verməzdimi? Bunu Alman nasistlərinin nümunəsində dünya görmədimi? Nədən onların Ermənistanın örnəyində təkrarlanmasına imkan verilir? Osmanlı dövlətinin rəhbərləri də bu millətin dövlət idarə edəcək bir səviyyədə olmadığını bildiyindən onlara milli mədəniyyətlərini inkişaf etdirməsi xaricində daha üstün azadlıqlar verilməsinə qarşı idi. Amma mümkün olmadı. Şərqi Anadoluda və yaxud da Kilikiyada yaradılması nəzərdə tutulan suni Erməni dövlətini Cənubi Qafqazda, Azərbaycanın İrəvan xanlığının keçmiş ərazilərində qurdular. 1918-ci ilin 28 mayında elan olunan bu “terrorçu xristian dövləti”(C.Makkartninin deyimi ) yüz ildən çoxdur ki, bolgəyə sabitliyi yaxın buraxmır, burada yaşayan xalqlar isə təhdid altındadırlar. Bax, ermənilik anlayışı budur.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*